13 augustus 2026Jurriën Kerstholt

De AI Act handhaaft sinds kort, wat zijn de consequenties

Op 2 augustus 2026 start de fase van de AI Act waar de markt al twee jaar op 'wacht'. De verwachting: een berg papierwerk rond hoog-risico AI systemen. De praktijk pakt gelukkig anders uit. Recent trad de Digital Omnibus in werking en die schoof dat papierwerk door naar december 2027 en augustus 2028. Op korte termijn gaat het vooral over transparantie.

Daarmee draait het beeld om. De regels die vandaag ingaan gelden voor iedereen met bijvoorbeeld een chatbot op de site of een marketingteam dat beeld genereert. De regels die zijn uitgesteld golden vooral voor de bouwers van personeelsselectie-, krediet- en zorgsoftware.

Wat de Digital Omnibus veranderde

Verordening (EU) 2026/1744 trad op 27 juli 2026 in werking, vijf dagen voor de oorspronkelijke deadline. Brussel gaf ruimte omdat de technische normen achterlopen: zonder geharmoniseerde standaarden ontbreekt de meetlat waarmee een bedrijf zijn hoog-risico systeem beoordeelt. De nieuwe data:

Zelfstandige hoog-risico systemen (bijlage III), zoals AI voor werving, examinering, kredietbeoordeling en toegang tot voorzieningen: 2 december 2027.
Hoog-risico AI in gereguleerde producten (bijlage I), zoals medische apparatuur, machines en speelgoed: 2 augustus 2028.
Nationale AI-testomgevingen waarin bedrijven veilig experimenteren onder toezicht: 2 augustus 2027.
Markering van AI-content door systemen die al op de markt staan: 2 december 2026, vier maanden extra.
Nieuw verbod op AI die materiaal van kindermisbruik of intieme beelden zonder toestemming genereert: 2 december 2026.

Tijdlijn van de AI Act na de Digital Omnibus: 2 februari 2025 verboden praktijken, 2 augustus 2025 AI-modellen voor algemene doeleinden en boetes, 2 augustus 2026 transparantie, 2 december 2026 markering van AI-content, 2 augustus 2027 testomgevingen, 2 december 2027 hoog-risico bijlage III, 2 augustus 2028 hoog-risico bijlage I. — De aangepaste tijdlijn: transparantie vanaf vandaag, hoog-risico schuift naar 2027 en 2028.

De rest van artikel 50 blijft staan op vandaag. Die keuze verdient aandacht: Brussel schoof de verplichtingen door die om normen en audits vragen, en hield de verplichting overeind die om eerlijkheid en transparantie vraagt.

Artikel 50: vier plichten die vandaag ingaan

Artikel 50 geldt voor elk AI-systeem, ongeacht risicoklasse. Een simpele klantenservicebot valt eronder, net als een beeldgenerator in je contentproces. De Europese Commissie publiceerde op 8 mei 2026 richtsnoeren met een strikte uitleg. Vier plichten:

Meld dat de bezoeker met AI praat. Bij het eerste contact, in duidelijke taal. Een zin in de algemene voorwaarden voldoet hier onvoldoende. Deze plicht ligt bij de aanbieder van het systeem.
Markeer synthetische content machineleesbaar. Beeld, audio, video en tekst uit een generatief model dragen een technisch merkteken, zodat andere systemen de herkomst herkennen. Ook deze plicht ligt bij de aanbieder, en de grote modellenbouwers regelen dit in hun product.
Label deepfakes zichtbaar. Realistisch AI-beeld van mensen of plaatsen krijgt een label bij de eerste weergave. De Commissie legt dit ruim uit: intentie om te misleiden speelt geen rol. Duidelijk fantasievol beeld met draken of vliegende mensen valt erbuiten. Deze plicht ligt bij jou als gebruiker.
Label AI-tekst over publieke onderwerpen. Publiceer je AI-tekst over politiek, rechtspraak, volksgezondheid, milieu of consumentveiligheid, dan hoort daar een label bij. Echte menselijke eindredactie met een aanwijsbare verantwoordelijke geeft vrijstelling. Een spellingcontrole telt hier onvoldoende.

Vier transparantieplichten uit artikel 50 van de AI Act: melden dat een bezoeker met een chatbot praat, synthetische content machineleesbaar markeren, deepfakes zichtbaar labelen en AI-tekst over publieke onderwerpen labelen. — Artikel 50 geldt voor elk AI-systeem, ongeacht de risicoklasse.

Wat dit betekent voor een dienstverlener

Vertaal het naar een gemiddeld MKB-bedrijf met een website, een klantenservicebot en een marketingkalender. Vier praktische acties:

Zet een AI-melding in je chatbot. Een openingszin volstaat: "Je praat met een AI-assistent van [bedrijf]. Voor persoonlijk contact verbind ik je door." Vijf minuten werk.
Controleer je beeldbank. Staan er AI-portretten van klanten, medewerkers of locaties op je site of socials? Geef ze een zichtbaar label in het bijschrift.
Leg je redactieproces vast. Publiceer je AI-ondersteunde artikelen over onderwerpen met publiek belang, noteer dan wie het stuk inhoudelijk beoordeelt. Die notitie levert de vrijstelling.
Kies je leveranciers op AI-Act-verklaring. Vraag bij elke AI-tool die je inkoopt om de conformiteitsverklaring en de markering van uitvoer. Dat verplaatst een deel van je risico naar de aanbieder.

Boetes en toezicht in Nederland

De boetebepalingen gelden al sinds 2 augustus 2025. Overtreding van artikel 50 kost tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet, het hoogste bedrag telt. Voor het MKB en start-ups draait die rekensom om: daar geldt het laagste bedrag. Overtreding van de verboden praktijken uit artikel 5 loopt op tot 35 miljoen euro of 7 procent.

Het Nederlandse toezicht bevindt zich in opbouw. Het kabinet stuurde in april 2026 een wetsvoorstel in consultatie waarin de Autoriteit Persoonsgegevens en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur een coordinerende rol krijgen, met sectortoezichthouders in hun eigen domein. De consultatie sloot op 1 juni 2026. Praktisch gevolg: de eerste maanden richten de toezichthouders zich op zichtbare overtredingen en op voorlichting. Die ruimte geeft je de tijd om je zaken netjes op orde te brengen.

De kans achter de regel

Transparantie over AI leest als een verplichting en werkt als een verkoopargument. Onderzoek na onderzoek laat zien dat klanten AI in de dienstverlening accepteren zolang zij weten waar zij aan toe zijn. Een bot die zichzelf voorstelt en netjes doorverbindt naar een mens scoort hoger op vertrouwen dan een bot die menselijkheid nabootst.

Bedrijven die dit nu regelen bereiken daarmee twee dingen: rust rond de handhaving, en een geloofwaardig verhaal richting klanten die zich afvragen hoe jij met AI omgaat. De voorbereiding op december 2027 begint met dezelfde inventarisatie: welke AI raakt mijn klanten, en wat vertel ik daarover.

Benieuwd welke AI in jouw organisatie onder artikel 50 valt? In de AI-strategie en awareness workshop brengen we het in een dagdeel in kaart, samen met de kansen die eronder liggen.